एखाद्या भूपृष्ठाला समांतर रित्या ताणलेल्या लवचिक पडद्यावर एखादी जड वस्तू ठेवली असता त्या वस्तूभोवती पडदा जसा थोडा वाकतो, त्याच रीतीने वस्तुमान असलेली कोणतीही वस्तू तिच्याभोवतीच्या काल-अवकाशाला अतिसूक्ष्मपणे वाकवते (बाक निर्माण करते), आणि तो 'वाकवण्या'चा गुणधर्म म्हणजेच वस्तूचे "गुरुत्वाकर्षण" असा एक उपसिद्धांत आइन्स्टाइनने आपल्या सापेक्षतावादाच्या सामान्य सिद्धांतात इ.स. १९१५ मधे सादर केला होता.
वर म्हटलेल्या पडद्यावर ठेवलेली वस्तू जर भोवऱ्यासारखी स्वतःभोवती फिरत असली तर ती आपल्याभोवती पडद्यात आणखी थोडा "बाक" निर्माण करते, तीच गोष्ट, पृथ्वीसारखी स्वतःभोवती फिरणारी वस्तू तिच्याभोवतीच्या काळ-अवकाश फ़िरताना करते असेही आइन्स्टाइनने म्हटले होते.
त्यानंतर कित्येक वर्षांनी हा उपसिद्धांत अचूक असल्याचे खगोलशास्त्रज्ञांनी अंतराळाची निरीक्षणे/मापने करून सिद्ध केले.
म्हणूनच आज गुरुत्वाकर्षण हे बल नसून काल-अवकाश रुपी पडद्याचे वाकणे आहे.
हि काळ अवकाशाची व्याख्या विकिपीडिया वर आहे. काल रात्री स्टीफन हॉकिंग यांचा काल यात्रेवर कार्यक्रम बघितला. (मी त्यांचे सर्व कार्यक्रम तसे बघतच असतो). वस्तुमानाचा काळा वर परिणाम होतो असे त्यात दाखवले होते. खूप वस्तुमान असलेल्या भूगोलाजवळ काळ हा मंदावतो असे सांगितले होते.
आईस्टाइन ने दिलेल्या सिद्धांताप्रमाणे विविध गुरुत्व बल असलेल्या ठिकाणी वेळ सुद्धा वेगळी असते. पृथ्वीच्या पृष्टभागावरील गुरुत्व बल हे पृथ्वीपासून उंचीवर असलेल्या ठिकाणापेक्षा जास्त आहे म्हणजेच पृथ्वीवरील काळ हा पृथ्वीपासून उंचावर असलेल्या काळापेक्षा मंद असेल.
कार्यक्रमाच्या मध्यात कन्सेप्ट समजण्यासाठी एक उदाहरण दिले ते सांगतो, इजिप्त मधील भव्य पिरामिड याचे वस्तुमान कईक टन आहे म्हणजेच, या भव्य वस्तुजवळ आपल्याला काळ मंदावण्याचे जिवंत उदाहरण सापडेल. एखादा कामगार पिरामिड जवळ समजा झाडूने झाडत आहे, पिरामिड जवळ असणाऱ्या लोकांना तो नेहमीपेक्षा कमी गतीने झाडताना दिसेल तसेच जसे आपण स्लो मोशन मध्ये एखादा सिनेमा बघतो एवढेच कि हि स्लो मोशन फक्त आपल्याला जाणवेल अशी असेल(जास्त नसेल). याउलट जर पिरामिड जवळ उभ्या असलेल्या एखाद्या माणसाने पिरामिड पासून दूर अंतरावर उभ्या असलेल्या लोकांकडे बघितले तर त्याला त्यांच्या हालचाली त्याच्याजवळील लोकांच्या हालचालींपेक्षा वेगवान वाटतील.
या सर्व उदाहरणांद्वारे हे सिद्ध होते कि काळ वस्तुमानामुळे मंदावतो.
विश्वात सर्वात जास्त वस्तुमान हे कृष्ण विवाराचे असते. म्हणजेच जर आपण कृष्ण विवाराजवळ उभे असाल तर आपल्यासाठी काळ हा खूप खूप जास्त मंदावेल इतका कि पृथ्वीवरील काळापेक्षा निम्मा. समजा दोन जुळे भाऊ आहेत,राम आणि श्याम. त्यांच्यापैकी राम एका अंतरीक्ष यानात बसून अंतरिक्षात जातो. जेव्हा तो पृथ्वीवरून जातो तेव्हा त्याचे आणि श्याम चे वय १० वर्ष एवढे असते. आता राम हा एका विशाल कृष्ण विवराभोवती गोल प्रदक्षिणा करतो. पृथ्वीवरून जेव्हा श्याम त्याच्या यानाकडे बघतो तेव्हा त्याला तो 60 मिनिटात एक प्रदक्षिणा पूर्ण करताना दिसतो परंतु कृष्ण विवाराजवळ काळ मंदावल्याने राम ला यानामध्ये एक फेरी पूर्ण करण्यास फक्त ३० मिनिटे लागतात. जर राम च्या हिशोबाने तो एक वर्षांनी पृथ्वीवर आला तर त्याला जाणवेल कि पृथ्वीवर २ वर्ष निघून गेली आहेत म्हणजेच त्याचा भाऊ श्याम हा आता १२ वर्ष वयाचा आहे. या वेळेस रामाचे वाय ११ वर्ष असेल आणि श्याम चे १२ वर्ष.
म्हणजेच राम हा भविष्यात आला असे म्हणायला हरकत नाही.
या कार्यक्रमाचे एपिसोड youtube किवा discovery.videos या वेब साईटवर सुद्धा बघायला भेटतील. ते बघा आणि आपले अभिप्राय कळवायला विसरू नका.
- सुरज
No comments:
Post a Comment